Bipolar Bozukluk

Bipolar bozukluk, iki uçlu bozukluk olarak da bilinmektedir ve bipolar bozukluğun 2 farklı tipi mevcuttur. Bunlar; Bipolar I Bozukluğu ve Bipolar II Bozukluğu olarak isimlendirilir.

Bipolar Bozukluğun tanısının koyulabilmesi için gerekli kriterler DSM-5’teki en güncel kriterler göz önünde bulundurulmalıdır. Bipolar I yada II Bozukluğun tanısı psikiyatrlar tarafından konulabilir. Unutmayın ki psikologlar ve psikolojik danışmanlar tanı koyma yetkisine sahip değildirler. Ancak psikolog ve özellikle psikolojik danışmanlar toplumda daha etkin roller üstlenebildiklerinden dolayı Bipolar Bozukluğu fark edebilir, bu bozukluğun olması ihtimalinden şüphelenebilir ve sonucunda da kişiyi net bir tanı koyulması amacıyla bir psikiyatra yönlendirebilir.

Bipolar Bozukluğun iki farklı ucu

Bipolar bozukluğun kendi içerisinde dönemleri vardır. Bunlar mani, hipomani ve majör depresyon dönemleridir.  

Mani Dönemi:

A. DSM-5’te mani dönemi taşkın ya da çabuk kızan, kabarmış, sürekli ve olağan dışı bir duygudurumun, içsel güçte ve amaca yönelik bir etkinlikte sürekli ve olağan dışı bir artışın olması olarak tanımlanır. Bipolar bozukluk tanısı için mani döneminin yani bu aşırı duygudurumu artışı durumunun en az bir hafta boyunca günün büyük çoğunluğunda ya da neredeyse her gün görülmesi gerekmektedir.

B. İçsel güçte artış, etkinlikte artış ya da duygudurum bozukluğu görüldüğünde aşağıda sıralanan belirtilerin en az üçünün ‘’belirgin’’ bir biçimde bulunması gerekmektedir. Eğer kişi aşırı kızgın ve çabuk kızan bir duyguduruma sahipse bu sıralanan belirtilerin en az dördünün görülmesi gerekmektedir. Ki bu davranışların sıradan davranışlardan oldukça farklı olduğu da kolayca fark edilebilir.

  • Benlik saygısı ve özgüvende aşırı artış ya da kişinin kendini büyük görmesi.
  • Uykuya duyulan ihtiyacın azalması (Kişi üç saat uyusa bile kendisini dinlenmiş hissedebilir.).
  • Normalde olduğundan daha konuşkan olma ya da kişileri konuşmaya tutma.
  • Düşüncelerin sanki birbirleriyle yarışıyormuşçasına ilişkin öznel yaşantı ya da düşüncelerin zihinde uçuşması.
  • Dikkatin çok kolay ve alakasız bir biçimde dağılması. Bu gözle de kolayca görülebilir.
  • İşte ya da okulda, cinsel bağlamda ya da toplumsal olarak amaca yönelik etkinlikte aşırı artış hali; psikodevinimsel olarak kışkırma yani ajitasyon ya da bir amacı olmayan etkinliklere aşırı yönelme.
  • Kötü sonuçlar doğurması muhtemel olan etkinliklere aşırı yönelme. Bunlara örnek olarak aşırı para harcama, gereksiz iş yatırımlarına girişme ya da düşüncesiz bir biçimde cinsel girişimlerde bulunma gösterilebilir.

C. Duygudurum bozukluğu mani durumunda işle ilgili ya da toplumsal işlevsellikte düşüşe neden olacak kadar belirgindir. Ayrıca mani döneminde kişinin kendisine ve diğerlerine zarar vermesi söz konusudur ya da bu zararların ortaya çıkmaması için kişinin hastaneye yatışı gerektiğinden bu dönem oldukça ağırdır ve psikoz özelliklere sahiptir.

D. Mani dönemi herhangi bir madde ve ya ilacın etkisiyle ya da herhangi bir sağlık durumunun sonucu olarak değerlendirilemeyecek şekilde incelenmelidir.

A-D tanı ölçütlerine bakıldığında bir mani dönemini tanımladığı görülebilir. Bipolar (İki uçlu) I Bozukluğu tanısı koyabilmek için kişinin hayatının en az bir döneminde mani dönemini yaşamış olması gerekmektedir.

Hipomani Dönemi:

A. Hipomani dönemi taşkın ya da çabuk kızan, kabarmış, sürekli ve olağan dışı bir duygudurumun, içsel güçte sürekli ve olağan dışı bir artışın olduğu ayrı bir dönemi tanımlar. Hipomani dönemi en az dört gün arka arkaya, neredeyse her gün ve günün neredeyse büyük çoğunluğunda görülmesi durumudur.

B. İçsel güçte artış, etkinlikte artış ya da duygudurum bozukluğu dönemi süresince aşağıda sıralanan belirtilerin en az üçünün (ya da daha fazlasının) ‘’belirgin’’ bir biçimde sürmesi gereklidir. Eğer kişi aşırı kızgın ve çabuk kızan bir duyguduruma sahipse bu sıralanan belirtilerin en az dördünün görülmesi gerekmektedir. Bu durum normal davranışlardan kolayca ayırt edilir ve oldukça belirgindir:

  • Benlik saygısı ve özgüvende aşırı artış ya da kişinin kendini büyük görmesi.
  • Uykuya duyulan ihtiyacın azalması (Kişi üç saat uyusa bile kendisini dinlenmiş hissedebilir.).
  • Normalde olduğundan daha konuşkan olma ya da kişileri konuşmaya tutma.
  • Düşüncelerin sanki birbirleriyle yarışıyormuşçasına ilişkin öznel yaşantı ya da düşüncelerin zihinde uçuşması.
  • Dikkatin çok kolay ve alakasız bir biçimde dağılması. Bu gözle de kolayca görülebilir.
  • İşte ya da okulda, cinsel bağlamda yada toplumsal olarak amaca yönelik etkinlikte aşırı artış hali; psikodevinimsel olarak kışkırma yani ajitasyon yada bir amacı olmayan etkinliklere aşırı yönelme.
  • Kötü sonuçlar doğurması muhtemel olan etkinliklere aşırı yönelme. Bunlara örnek olarak aşırı para harcama, gereksiz iş yatırımlarına girişme ya da düşüncesiz bir biçimde cinsel girişimlerde bulunma gösterilebilir.

C. Hipomani dönemi, kişinin belirti göstermediği dönemlerden çok daha değişiktir ve kişinin işlevselliğinde de ciddi bir değişim göze çarpar.

D. İşlevsellikte ve duygudurumda olan değişiklik başkaları tarafından kolaylıkla fark edilir.

E. Hipomani dönemi kişinin işle ilgili ya da toplumsal olarak işlevselliğini aşırı etkilemez. Kişi hipomani döneminde kendisine ya da başkalarına zarar verecek ya da kötülük yapacak kadar ve bunun sonucunda hastaneye yatırılmasını gerektirecek davranışlar sergileyecek kadar ağır bir durumda değildir. Eğer psikoz özellikleri görülüyorsa; bu dönem mani dönemidir!

F. Hipomani dönemi herhangi bir madde ve ya ilacın etkisiyle ya da herhangi bir sağlık durumunun sonucu olarak değerlendirilemeyecek şekilde incelenmelidir.

A-F tanı ölçütleri hipomani dönemine işaret eder. Bipolar (İki uçlu) I Bozukluğunda hipomani dönemlerine sıklıkla rastlanır. Ancak Bipolar (İki uçlu) I Bozukluğunun tanısı için hipomani dönemlerinin gözlemlenmesi gerekmez.

Majör Depresyon Dönemi

A. Aynı iki haftalık süre boyunca, listelenmiş belirtilerin beşi ya da daha fazlası kişide görülür. Kişinin önceki işlevselliğinde ciddi bir değişim de kolayca göze çarpar; bu belirtilerden en az biri zevk almama ya da ilgi yitirme ya da çökkün duygudurumdur.

Çökkün duygudurum ya da çökkün ruh hali. Neredeyse her gün görülmeli ve günün büyük çoğunluğunu kapsamalıdır. Bu çökkün duygudurum hali kişinin kendisi tarafından dile getirebileceği gibi başkaları tarafından da kolayca gözlemlenebilir. Kişi üzüntülü ve ağlamaklı görünebilir ya da kendisini boşlukta hisseder. Çocuklarda ve ergenlerde ise çok çabuk kızma durumu söz konusudur.

Daha önceden zevk alınan neredeyse tüm etkinliklere karşı olan ilgi yitirilir ve kişi bunlardan zevk almadığını da belirtebilir. Bu durumlarda neredeyse her gün ve günün büyük çoğunluğunda görülür.

Diyet yapmıyorken kilo kaybı ya da birden kilo alma (bir ay içerisinde vücut ağırlığının %5’inden daha fazla olan bir değişiklik) ortaya çıkar. Iştah kaybı ya da iştah artışı söz konusudur. Çocuklarda istenen ve beklenen kilo alımını gözlemek özel bir öneme sahiptir.

Neredeyse her gün deneyimlenen aşırı uyuma ya da uykusuzluk.

Psikodevinimsel kışkırma yani ajitasyon ya da yavaşlama neredeyse her gün görülür.

Kişinin enerjisinde ve isteğinde neredeyse her gün ciddi bir azalma görülür. Ya da bitkinlikte ciddi bir artış göze çarpar.

Değersizlik, aşırı suçluluk ve uygunsuzluk suçluluk duyguları neredeyse her gün görülür.

Düşünmekte ve odaklanmada güçlük çekme neredeyse her gün görülür. Bunlara kararsızlık durumu da eşlik eder.

Tekrarlayan ölüm düşünceleri ve intihar düşünceleri kişi tarafından ifade edilebilir. İntihar planı tasarlama ya da kendisini öldürme amacıyla bir eylem tasarlaması da fark edilebilir.

B.Yukarıdaki belirtiler klinik açıdan ciddi sıkıntı yaratır. Kişinin tüm alanlardaki işlevselliğinde ciddi bir düşüş söz konusudur.

C. Majör depresyon dönemi, belirli bir madde, ilaç ya da sağlık problemiyle açıklanamamalıdır.

A-C tanı ölçütleri majör depresyon dönemine işaret eder. Bipolar (İki uçlu) I Bozukluğunda majör depresyon dönemleri sıklıkla görülür. Ancak, net bir tanı için bu dönemlerin olması gerekli değildir.